ربيع بن أحمد الأخويني البخاري
145
هداية المتعلمين في الطب ( فارسى )
هواى سرد توانكر بوند « 1 » بحرارت غريزى و درويش بوند « 1 » بحرارت غريب و نيك موافق بوذ اين هوا مر نكاه داشتن تندرستى را الا انك زيان دارد مر آنان را كه مزاج « 2 » سر ايشان سرد بوذ اكر احتياط كنند بسر بوشيده داشتن برهند از مضرت اين هوا ، و از موافقت اين هواست كه آن مردمان كه بكوههاى سردسير باشند و شهرها سردسير ديرزندكانى بوند « 1 » و تندرست و اجواف كرم بوذ و حرارت غريزى قوى بوذ و قوّت « 3 » هاضمه هضم بيش كند و تن غذا يابذ و تحلّل كم افتد و اندكى هوا و آب بسنده « 4 » بود . و باز به هوا كرم همه بخلاف اين بوذ اعنى كه اجواف سرد بوذ و قوّت هاضمه ضعيف بوذ و تن غذا « 5 » كم يابذ و تحلّل بسيار يابذ « 5 » . و باز هواى تر تنهاء معتدل را تر كرداند و بيماريهاء تر آرذ جن استرخا و كرانى زفان و تربل و نزله و زكام تر آرذ و آنكسها را « 6 » كمزاج ايشان تر بوذ « 7 » بحالى افكند بذ « 7 » جن فالج تر و تشنج تر و باز جن مزاج خشك بوذ و هوا تر شوذ اينجنين كسها را نيك سود دارذ و رطوبات اصلى را نكاه دارذ اعنى ان رطوبت كى او را القريبة للجمود خوانند و ديكر ان رطوبت « 8 » كه او را المنبته « 9 » فى الاعضا خوانند و سديكر آن رطوبت را ( f . 121 ) كى ورا « 10 » الماسكة للاعضا خوانند و اين جايكاه شرح آن رطوبات نيست و لكن من اندكى ياذ كنم تا ترا دانسته آيذ . بدانك منى تر بوذ و جن اندام كردد آن منى آن اندام نيز تر بوذ « 11 »
--> ( 1 ) - ف : بوذ ( 2 ) - ف : افزوده . مغز ( 3 ) - ف : به قوت ( 4 ) - ف : پسندكى ( 5 - 5 ) - ف : يابذ تحلل بسيار افتذ ( 6 ) - ف : « را » ندارد . ( 7 - 7 ) - ف : ايشان را بحالى بد افكند ( 8 ) - ف : افزوده . را ( 9 ) - ف : المبثثة ( 10 ) - ف : او را ( 11 ) - ف : كردذ